Piše: Rubina Čengić
Na osnovu tužbe Centra za životnu sredinu Okružni sud u Banjaluci je zabranio dalja kopanja na lokaciji Sinjakovo gdje SNK Metali d.o.o. Bijeljina izvodi detaljna geološka istraživanja bakra, željeza i pratećih metala, za šta im je odobrenje dalo Ministarstvo energetike i rudarstva u Vladi Republike Srpske.
Naime, Okružni sud je poništio rješenje kojim je odobrena treća izmjena i dopuna Projekta detaljnih geoloških istraživanja na istražnom području Sinjakovo koje se proteže na području opština Jezero, Mrkonjić Grad i Šipovo. U rješenju koje je poništeno nisu obrazloženi razlozi za treću izmjenu, niti je navedeno da li su radovi promijenjeni za više od 25% iz prvobitnog opisa što je zakonski uslov za izmjenu projekta. Iz Centra kažu da ova odluka Suda „predstavlja važan korak u borbi za zakonito i transparentno odlučivanje o geološkim istraživanjima“.
Riječ je o dva istražna polja, od kojih je jedno na brdu Otomalj na području opštine Jezero, a drugo na području Sinjakovo, koje se proteže na teritoriji tri opštine (Jezero, Mrkonjić Grad i Šipovo). Sud je tužbu dostavio na odgovor i opštinama na čijoj teritoriji se nalazi istražni prostor. Opštine Mrkonjić Grad i Šipovo nisu dostavile odgovore, dok je Opština Jezero navela da se ne može izjasniti o navodima iz tužbe jer nije učestvovala u donošenju osporenog rješenja. Sada je na potezu Inspektorat Republike Srpske, koji je dobio presudu i koji treba izaći na teren.
Portal Gerila je na dan izricanja presude zabilježio radove na bušotini na istražnom polju Sinjakovo u blizini kuća, Plive i okolnih potoka.
„Radovi na polju Otomalj su otežani zbog vremenskih uslova i, koliko smo mi mogli vidjeti na terenu, oni su se spustili niže, na povoljniji teren, i tako su ušli u područje istražnog polja Sinjakovo, za koje je ukinuto rješenje. Oni to ne smiju da rade i mi sada čekamo Inspektorat, koji treba da izađe na teren i provede presudu“, kaže Nataša Mazalica iz Centra. Najavljuje da će nastaviti pratiti svaki korak kompanija koje vrše geološka istraživanja na terenu.
„Ogroman problem je oblast voda – kakva se voda zahvata, na koji način i da li za to postoje dozvole, kako se ispušta zagađena i gdje? Pliva napaja Vrbas pitkom vodom. Mnoga pitanja postavljamo javno i upućujemo inspekcijama, ali ne dobijamo adekvatne i stručno utemeljene odgovore. Mi nećemo odustati od doline Plive, njene prirode i ljudi i zato je Centar inicirao osnivanje Koalicije za Plivu u aprilu ove godine“, kaže Mazalica i napominje da ta koalicija okuplja formalne i neformalne grupe iz Jezera, Jajca, Šipova i Mrkonjić Grada, a da je Pliva Prostornim planom RS do 2025. predviđena za zaštitu i da će Koalicija u narednom periodu aktivno raditi na tome.
Do zaključenja ovog teksta nismo uspjeli razgovarati s inspektorima iz Republičke uprave za inspekcijske poslove Republike Srpske niti s načelnicima iz ove tri opštine. Podsjećanja radi, izmjenama Zakona o geološkim istraživanjima Vlada RS je omogućila izdavanje rješenja o istraživanjima tla i rudarenjima bez saglasnosti lokalnih zajednica, odnosno opština i gradova.
Kompanija koja kopa na ovoj lokaciji, odnosno investitor koji provodi „detaljna geološka istraživanja“, jeste kompanija SNK Metali d.o.o. Bijeljina, čiji je direktor Mladen Lujić, a zamjenik direktora Miodrag Repija. Prema dostupnim podacima, kompanija je u vlasništvu Lykos Balkan Metals, koja je podružnica firme Lykos Metals Limited. Njima je Ministarstvo energetike i rudarstva RS ranije izdalo odobrenje za izvođenje detaljnih geoloških istraživanja bakra, željeza i pratećih metala na istražnom prostoru Sinjakovo, koje se nalazi na teritoriji opština Mrkonjić Grad, Šipovo i Jezero. Okružni sud u Banjoj Luci je u decembru 2025. godine, na osnovu tužbe Centra za životnu sredinu i mještana Jezera, poništio prethodno rješenje o produženju istražnog roka (koje je izdalo Ministarstvo energetike i rudarstva RS). Inače, to je ista grupacija koja je dobila odobrenje za istraživanja na Ozrenu – tamo je nosilac prava Lykos Balkan Metals, kojem je Ministarstvo 11. marta 2026. odobrilo „detaljna istraživanja olova, cinka, bakra, srebra, zlata i pratećih metala“ na prostoru Petrova, na području Sočkovca. Protiv tog rješenja Opština Petrovo pokrenula je sudski spor, a na referendumu 17. maja protiv istraživanja se izjasnilo 97,9 odsto izašlih mještana Sočkovca.
Do zaključenja ovog teksta nismo uspjeli dobiti odgovor kompanije Lykos Balkan Metals na pitanje da li su obaviješteni o presudi i šta je njihov sljedeći korak.
